چاپ خبر
نگاهي به زندگي هنرمند سرشناس عرب

ام کلثوم در خاطره مردم جنوب

اشاره: پرداختن و آشنايي با زندگي هنرمندان و صاحبا ن اثر هنري از اين جهت اهميت دارد كه عالم عرب با اين هنرمندان زيسته و با روح و ذهن آنها انس و الفت عجيبي دارد، مثلا همانگونه كه اهرام ثلاثه براي مصري ها مهم و داراي ارزش معنوي است ، لحن و صوت بانوي مصري (ام كلثوم)نيز برابي ايشان صدايي بهشتي محسوب ميشود.برخي از هنرمندان دنياي عرب نظير همين بانو براي كشورشان يك معمارهنري ملي هم محسوب ميشوند.يا دراين خصوص بايد به ((فيروز))خواننده لبناني اشاره كرد كه براي لبناني كه سالها مورد ستم و هجمه دشمنانش قرار گرفت يك آرام دهنده و قله اميد بود…..
ام كلثوم ام کلثوم ملقب به کوکب الشرق خواننده مشهور مصری تباری است که محظوظ شدن از صدای وی نیازی به فهم زبان ترانه هایش ندارد چراکه صوت آسمانیش بلیغ ترین تفسیر عشق و فصیح ترین تشریح شوق است. آوای تحسین برانگیز وی به گونه ای انسان را به وجد می آورد که آرزو می کند هیچ گاه ترانه هایش به پایان نرسند. حقیقتاً نه در ایران بلکه در سراسر جهان هیچ صدایی به گیرایی و اعجاز صوت او به گوش نرسیده است و نخواهد رسید. گفته ميشود استاد بنان مرد صدا مخملي ايران يكي از خوانندگان سابق ايران را به ام كلثوم تشبيه كرده است.
وی دختر ابراهیم البلتاجى در سال ۱۸۹۶ یا به قول دیگر در سال ۱۹۰۴در روستاى طمباى الزهایره در استان الدقهلیه واقع در شمال قاهره و ما بین اسکندریه به دنیا آمد. در حالى که ۱۳سال بیشتر نداشت به همراه پدرش به خواندن تواشیح دینى و شعرهاى عارفانه پرداخت. صوت ام کلثوم در همین ایام توسط اساتید فنی چون شیخ ابوالعلاء محمد و شیخ زکریا احمد شناسایى شد. وی در سال ۱۹۲۳ روستا را ترک کرد و راهى قاهره شد تا با شیخ ابوالعلاء، دوست پدرش و یکى از موسیقیدانان معروف آن زمان مصر، دیدار کند. در همین ایام شروع به خواندن کرد و ترانه هاى بسیارى از خود به جاى گذاشت. او یک سال پس از رفتن به مصر با احمد رامی(شاعر) آشنا شد. رامى تازه از رشته زبان فارسى در پاریس فارغ التحصیل شده بود. به رامى خبر داد که دوست دارد یکى از شعرهایش را بخواند. در همین سال با احمدصبرى، هنرمند دندانپزشک نیز آشنا شد که براى حداقل ۱۴ ترانه او، موسیقى ساخت. به زودى با محمد القصبجى نیز آشنا شد که عود نواز چیره دستى بود و این هنر را از محمد عبدالوهاب آموخته بود. در این زمان، ام کلثوم به همراه گروه موسیقى متشکل از عود القصبجى، قانون محمد العقاد و کمانچه سامى الشوا روى صحنه رفت. همراه دیگر وى شیخ زکریا احمد بود که تا سال ها با وی همکاری داشت.
برخی درباره او و صوت بهشتی اش می گویند یکی از دلایل شکست ارتش های عرب از اسراییل همانا مسحور شدن سربازان عرب توسط آواز ام کلثوم می باشد. اشعار آوازهای ام کلثوم عاشقانه، ملی گرایانه، کلاسیک و یا مذهبی است یکی از معروف ترین آثار وی ترانه “القلب یعشق کل جمیل” می باشد که همه ساله در موسم حج بارها و بارها از رادیوهای عربی پخش می شود.
دوران خوانندگى ام کلثوم از ۱۳سالگى تا ۷۳سالگى وى ادامه یافت. ۶۰سال تمام و این در تمام جهان بى نظیر است، چرا که در آن زمان خواننده اى در اروپا یافت نمی شد که بیش از چهل سال تمام خوانده باشد. ام کلثوم در سالهای پایانی زندگی بسیارگوشه گیر بود و بندرت مصاحبه می کرد وی در بیش از ۶۰سال فعالیت هنری صدها ترانه و آواز خواند و درچند فیلم هم بازی کرد. ام کلثوم در آخرین پنجشنبه شب هر ماه در کنار رود نیل به برگزاری کنسرت می پرداخت و مشتاقان صدای او که موفق به حضور در سالن نمی شدند در بیرون از سالن تجمع می کردند تا مستمع آواز بدیع وی باشند. یکی دیگر از زیباترین آثار ام کلثوم ترانه”انت عمری” است که با عنوان زیباترین ترانه عاشقانه ازو یاد می شود. بعضی از صاحبنظران شخصیت ام کلثوم را با گرتاگاربو هنرپیشه معروف هالیوود در دهه ۳۰ و ۴۰ مقایسه می کنند.
سیدة الغناء در ۷۳سالگی به بیماری ورم کلیه دچار شد و روزهای پایانی عمر خود را در بستر بیماری سپری کرد. رادیو قاهره در روزهای پیش از مرگ این هنرمند بی نظیر یک گروه خبری در جلوی بیمارستانی که وی بستری بود مستقر کرد که ساعت به ساعت وضعیت سلامتی او را بصورت مستقیم گزارش دهند. کوکب الشرق سرانجام در سوم فوریه سال ۱۹۷۵در قاهره درگذشت. این روز در حافظه جهان به عنوان روزی به یاد ماندنی ثبت شده است و مرگ وی جزء رویدادهای مهم قرن محسوب می شود، چراکه بیش از ۴ ملیون تن از هواداران وی در مراسم تشییع پیکرش شرکت کردند که تعدادی از این افراد رجال دولتی از جمله جمال عبد الناصر بودند. با گذشت ۳۶سال از درگذشت ام کلثوم رادیو مصروبسياري از كشورهاي عربي همچنان هر روز به مدت دو ساعت ترانه هاى ام کلثوم را پخش مى کند. ترانه هاى این خواننده، در صدر فروش ترانه هاى روز قرار دارد.الحب كده،انت عمري از ترانه هاي معروف وي است. علاقه دوستداران وی تا حدی است که امروزه از گوشه و کنار دنیا اخباری حاکی از بازخوانی آثار وی و یا حتی ساخت فیلم زندگینامه او و… به گوش می رسد.استاد محمد رضا شجريان صداي ام كلثوم راستوده است.
عبدالحليم حافظ
معروف به بلبل گندمگون ، نام واقعي اش عبدالحليم علي اسماعيل شبانه است که در سال ۱۹۲۹ در روستاي الحلوات از توابع استان شرقي واقع در ۸۵ کيلومتري شمال قاهره به دنيا آمد. مادرش در حين به دنيا آوردن وي دار فاني را وداع گفت و اندک زماني بعد از به دنيا آمدن عبدالحليم، پدرش نيز درگذشت.
در دوران تحصيل ابتدايي متوجه نعمت موسيقي شد که در او بود. در سال ۱۹۴۱ وارد مرکز موسيقي عربي قاهره شد. بعد از آن وارد ارکستر موسيقي راديو مصر شد. در سال ۱۹۵۲ نيز شهرت اين بلبل گندمگون آغاز شد و ادامه يافت تا اينکه در عيد انقلاب مصر در سال ۱۹۵۴ به اوج خود رسيد.
عبدالحليم حافظ در سال ۱۹۷۷ درگذشت. علي رغم گذشت ۳۴ سال از درگذشت حافظ همچنان ترانه هاي حماسي – سياسي وي بر زبان هاست، چرا که ترانه هاي او بيانگر شوق و شعف و آرزوها ي مردم بود.
محمد عبدالوهاب، موسيقيدان برجسته و بليغ حمدي، خواننده جوان آن زمان، مشوقان اصلي بلبل گندمگون بودند و وي با خواندن اشعار حماسي صلاح جاهين، احمد شفيق و عبدالرحمن الابنودي در دل مردم راه باز کرد.
محمد عبدالوهاب
اين موسيقيدان فقيد عرب، پدر سينماي موزيکال در مصر است که به عنوان تهيه کننده، موسيقيدان و ستاره آواز در ۷ فيلم ايفاي نقش کرد.
محمد عبدالوهاب در سال ۱۹۰۱ در شهرک باب الشعريه قاهره در کنار مسجد الشعراني ديده به جهان گشود. در هفت سالگي حافظ کل قرآن کريم شد و از آغاز قران را با ترتيل خوش براي مردم مي خواند. مشوق اصلي عبدالوهاب، برادرش شيخ حسن بود که تاثير شگرفي بر محمد گذاشت. دوران اول زندگي اين موسيقيدان بزرگ پر از درگيري ميان کساني بود که در خصوص آواز مشکل داشتند و آن را مطرب بازي مي دانستند. در ميان خانواده، همگي اصرار داشتند که وي وارد دانشگاه الازهر بشود ولي عبدالوهاب ، سرکشي مي کرد و مايل بود موسيقي را ادامه دهد. در اين زمان در کوچه و بازار براي بچه ها آواز مي خواند تا اينکه محمد يوسف، يکي از اعضاء گروهي دوره گرد صداي او را شنيد و در عجب افتاد. محمد يوسف به عبدالوهاب پيشنهاد داد تا در سيرک بخواند و محمد نيز فورا قبول کرد. پس از مدتي شيخ سلامه حجازي با صداي عبدالوهاب آشنا شد و از او خواست تا در تئاتر بخواند. عبدالوهاب نيز پذيرفت. اين روند ادامه داشت تا در سال ۱۹۲۲ به همراه يک گروه هنري به فلسطين و سوريه و لبنان سفر کرد. وقتي از اين سفر بازگشت تصميم گرفت تا وارد مرکز موسيقي عربي بشود.
در سال هاي بعد عبدالوهاب در شب آوازي که مرکز موسيقي در سن استفانوي اسکندريه برگزار کرد، شرکت کرد. اين شب آواز به عبارتي اولين شب آواز واقعي بود که پس از سال ها برگزار مي شد. پس از اين نشست يکي از دوستانش به او خبر داد که احمد شوقي بک مي خواهد او را ببيند. اين ديدار يک ديدار سرنوشت ساز در زندگي عبدالوهاب به شمار مي رود چرا که دوستي ميان وي و اميرالشعراء تا مدت ها ادامه پيدا کرد.
عبدالوهاب با نهله القدسي ازدواج کرد که حاصل آن چهار دختر و يک پسر بود.
وي بارها و بارها توسط ملک فاروق، جمال عبدالناصر تقدير شد. انور سادات به او دکتراي افتخاري داد. وي همچنين از سوي يکي از دانشگاه هاي آمريکا مفتخر به درجه دکتراي افتخاري شد.
محمد عبدالوهاب در سال ۱۹۹۲ در مصر درگذشت
فيروز
اسم اصلي او نهاد حداد است. در سال ۱۹۳۵ از وديع حداد و ليزا البستاني در خانواده اي متوسط و در کوچه البلاط، در شهرک قديمي بيروت به دنيا آمد. اغلب فقراء قبايل مختلف در اين منطقه در کنار هم در آرامش زندگي مي کردند.
نهاد که به زودي به اسم فيروز يکي از مشهورترين خواننده هاي جهان عرب و جهان شد، در دوران کودکي و زماني که همسايه ها دور هم جمع مي شدند شروع به آواز خواندن کرد. همه از صداي او در عجب افتاده بودند. خانواده نهاد قادر نبودند راديويي بخرند و صداي او سرگرمي تمامي خانواده و همسايه ها شده بود.
به زودي نهاد که از پشت پنجره خانه يکي از همسايه ها صداي راديويي را شنيده بود و مدام از خانه بيرون مي رفت و پاي آن پنجره مي نشست. در آن زمان ليلي مراد و اسمهان، دو خواننده معروف مصري بيش از همه معروف بودند. برادرش ژوزف و خواهرانش هدي و آمال رازدار او بودند و نهاد از هر وقتي استفاده مي‌کرد تا صداي راديو را از دست ندهد.
پدر نهاد از خرج اندک خانه براي فرستادن کودکانش به مدرسه استفاده مي کرد. نهاد اما علي رغم اينکه در مدرسه به دليل صداي خوشش معروف شده بود ولي از درس چيزي نمي فهميد و نزديکان نهاد ( فيروز ) مي‌گويند که او تا امروز نتوانسته جدول ضرب را ياد بگيرد. در اين زمان اما محمد فليفل، يکي از موسيقيدانان سوري و استاد مرکز موسيقي لبنان که به دنبال استعدادهاي جوان براي راديوي تازه تاسيس لبنان بود در سال ۱۹۴۶ در مراسم جشن مدرسه، صداي نهاد را شنيد و به طور قطع اعلام کرد که او چهره اي را شناخته است که در آينده بسيار معروف خواهد شد. خانواده نهاد اما با اين پيشنهاد که دخترشان در راديو آواز بخواند مخالفت کردند. آنها نمي توانستند قبول کنند که دخترشان براي مردم بخواند و عنوان مطرب را بگيرد. سرانجام با اصرار فليفل قرار شد که فيروز تنها ترانه هاي ملي را بخواند و در عوض خرج آموزش در مرکز موسيقي بر عهده فليفل باشد.
پس از چهار سال تحصيل در مرکز موسيقي، روز انتخاب چهره برتر رسيد. اين روز ، روز سرنوشت سازي براي نهاد بود. نهاد اول ترانه اي از اسمهان را خواند و پس از آن ترانه اي از فريد الاطرش را. چنان صداي او معجزه آسا و خارق العاده بود که داوران را بسيار تحت تاثير قرار داد.
همکاري فيروز در سال هاي بعد با برادران رحباني و ازدواج با عاصي رحباني در سال ۱۹۵۴ راه را براي موفقيت هاي بيشتر وي هموار ساخت.
فيروز بيش از ۸۰۰ ترانه خوانده ، در بيش از ۲۰نمايش و ۳ فيلم موزيکال بازي کرده است.
وي در زمان جنگ هاي داخلي لبنان از بيروت بيرون نرفت و زير بمباران و گلوله در عروس خاورميانه ماند و خواند.
در سال ۱۹۸۶ عاصي الرحباني، همسر فيروز درگذشت و اگرچه اين مصيبت براي او بسيار گران آمد اما دست از خواندن برنداشت و همچنان تاکنون مي خواند

فريد الاطرش
وي در سال ۱۹۰۷ در کوه هاي دروز در سوريه به دنيا آمد. فريد متعلق به آل الاطرش بود که پدرش امير فهد سه بار ازدواج کرده بود. فريد از زن دوم وي پا به عرصه وجود گذاشت. مادر فريد پس از به دنيا آوردن سه فرزند ( فريد – فواد و آمال ) از شوهرش جدا شد و با فرزندانش راهي قاهره شد.
فريد دوران ابتدايي را در مدرسه فرانسوي ” الفرد ” قاهره شروع کرد ولي پيش از گرفتن گواهينامه ابتدايي به دليل علاقه اش به هنر از آن‌جا بيرون آمد و مادرش، وي را به مدرسه کاتوليکي روم برد تا در بخش رايگان تحصيل کند. به خاطر اينکه نگويند يکي از فرزندان آل الاطرش رايگان درس مي خواند، تحت عنوان ” فريد قوسه ” در اين مدرسه ثبت نام کرد. بعد از تمام کردن دوران ابتدايي، مدرسه را رها کرد و به عنوان تبليغات چي در محه هاي بلاچي مشغول به کار شد. در همين زمان در مرکز موسيقي هم درس مي خواند. بعد از مدتي به عنوان نوازنده عود به گروه ” بديعه مصابني ” پيوست.
فريد الاطرش نواختن عود را از دستان معجزه گر ” رياض السنباطي ” و آواز را به همراه خواهرش اسمهان ، از فريد الغضن، موسيقيدان معروف لبناني آموخت.
الاطرش پس از اينکه نامش به عنوان خواننده اي خوش آواز بر سر زبان ها افتاد، به همراه ساميه جمال چون زوجي هنرمند شروع به کار کردند و در ۶ فيلم به شکل مشترک کار کردند. اين دو در تمام دهه پنجاه ميلادي با يکديگر فعاليت داشتند اما به دليل اينکه الاطرش معتقد بود نبايد در زندان ازدواج افتاد، هرگز با ساميه ازدواج نکرد.
در مجموع فريد الاطرش در ۳۱ فيلم موزيکال به عنوان بازيگر و خواننده فعاليت داشت.

یک نظر

  1. با سلام و سپاس
    متن بسیار کامل و ارزنده از ستونهای موسیقی عرب رانوشته اید ، که خیلی مفید بود .
    تا آنجا که خاطره یاری میکند در سالهای پنجاه دو یا سه ، فکر کنم ام کلثوم و عبدالحلیم حافظ به ایران آمدند و کنسرت اجرا کردند که از تلویزیون ایران پخش شد .

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*